Choroby rzadkie w centrum uwagi

Miniony rok pokazał, że temat chorób rzadkich coraz mocniej przebija się do świadomości społecznej i politycznej. Obok prestiżowych konferencji i symbolicznych wydarzeń wciąż jednak kluczowym wyzwaniem pozostaje stworzenie spójnego systemu opieki, odpowiadającego na realne potrzeby pacjentów.

WYPOWIEDZIAŁA SIĘ
Marzena Nelken
Dyrektor Krajowego Forum na rzecz terapii chorób rzadkich ORPHAN

Ten rok obfitował w wyjątkowo wiele wydarzeń z obszaru chorób rzadkich.

Tak, ten rok był w pewnym sensie wyjątkowy. Obok naszych sztandarowych aktywności, jak np. organizacji uroczystości Międzynarodowego Dnia Chorób Rzadkich w Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich oraz konferencji w formie paneli dyskusyjnych z ekspertami, przedstawicielami MZ i pacjentami, miała miejsce międzynarodowa konferencja w ramach Polskiej Prezydencji 2025 w Unii Europejskiej pt.: „W kierunku unijnego planu działania dla chorób rzadkich” wraz z wydarzeniem towarzyszącym „Łączenie badań naukowych i opieki nad pacjentami”, którego byliśmy współorganizatorami razem z Ministerstwem Zdrowia, Warszawskim Uniwersytetem Medycznym i międzynarodowymi partnerami Eurordisem i Erderą. Taka konferencja zdarza się raz na 13 lat, dlatego cieszymy się, że w ramach Polskiej Prezydencji 2025 udało się zaznaczyć również temat chorób rzadkich.

W trakcie wydarzenia miało też miejsce odsłonięcie pierwszego i jedynego w Polsce Muralu dla Chorób Rzadkich. Niektórzy mogą zapytać dlaczego zebra jest centralnym elementem muralu?

Pacjenci z chorobami rzadkimi często porównywani są do zebr, ponieważ nie ma dwóch zebr o identycznym układzie pasków, tak samo jak nie ma dwóch takich samych historii pacjentów z chorobami rzadkimi. To piękna metafora różnorodności i indywidualności pacjentów z chorobami rzadkimi – każda historia, każda diagnoza, każdy przebieg choroby, każdy pacjent jest inny. Cieszymy się, że wszyscy zaproszeni goście, zarówno z polski, jak i z zagranicy, mogli współtworzyć mural poprzez symboliczne odciśnięcie dłoni na znak solidarności z osobami dotkniętymi chorobami rzadkimi. Zebra jest bowiem nie tylko symbolem wyjątkowości, ale również symbolizuje siłę wspólnoty, współpracy i wsparcia.

Eksperci szacują, że istnieje ok. 10 000 chorób rzadkich. Wiemy, że ich różnorodność jest ogromna i dotykają wszystkich organów i narządów w ludzkim ciele. Czy to oznacza, że potrzeby pacjentów z chorobami rzadkimi są również całkowicie odmienne?

Tylko częściowo. Okazuje się, że zarówno potrzeby, jak i wyzwania chorych na różne choroby rzadkie są bardzo zbliżone. Jako Krajowe Forum Orphan co roku przeprowadzamy przekrojowe badanie potrzeb pacjentów z chorobami rzadkimi. Możemy porównać wyniki już na przestrzeni 5 lat, w których prowadziliśmy badanie i one pokazują w zasadzie jedno – nadal brakuje prawdziwie holistycznej opieki nad pacjentem z chorobą rzadką i to praktycznie we wszystkich obszarach, a pytamy pacjentów w badaniu o dostęp do diagnostyki, leczenia, rehabilitacji, opieki socjalnej (w tym opieki wytchnieniowej), o system orzekania o niepełnosprawności, o potrzeby w zakresie edukacji i opieki psychologicznej dla chorych i opiekunów.

Plany dla chorób rzadkich doprowadziły do opracowania wielu systemowych rozwiązań, nadal jednak czekamy na ich systemowe wdrożenie. A to i tak kropla w morzu potrzeb, ponieważ zarówno ten, jak i poprzedni plan dla chorób rzadkich obejmuje jedynie kwestie medyczne. Dlatego pojawiły się propozycje ustawy, która ma szanse wyjść naprzeciw wszystkim potrzebom tej grupy chorych i stworzyć system kompleksowej opieki nad pacjentem z chorobą rzadką.

Wyzwania w chorobach rzadkich