Szacowany czas czytania: 4 minuty
Polskie podejście do terapii rdzeniowego zaniku mięśni (SMA) jest uznawane za modelowe. W działającym od 2019 roku programie lekowym sukcesywnie pojawiają się nowo rejestrowane terapie, a przesiew noworodkowy pozwala wykryć chorobę, jeszcze zanim pojawią się objawy. Jak przekłada się to na wyniki leczenia?
Dr n. med. Anna Łusakowska
Adiunkt, specjalista neurolog, Klinika Neurologii UCKWUM
Jak dziś, po ponad 7 latach programu B.102, można ocenić efekty leczenia SMA w Polsce?
Są bardzo dobre. Największe doświadczenie mamy z nusinersenem. Pamiętajmy, że SMA jest chorobą stale postępującą i prowadzącą do utraty funkcji ruchowych. Z badań klinicznych wiedzieliśmy, że nusinersen jest skuteczny u dzieci, natomiast pacjenci dorośli nie byli objęci badaniami klinicznymi. W 2023 roku zespół z Kliniki Neurologii UCKWUM opublikował wyniki dotyczące 30-miesięcznego leczenia nusinersenem głównie pacjentów dorosłych z bardzo szerokim spektrum nasilenia choroby. Okazało się, że nusinersen potwierdził swoją skuteczność również w tej grupie, nawet u osób z zaawansowaną chorobą. Żaden pacjent nie odczuwał pogorszenia, a większość osiągnęła istotną klinicznie poprawę. Sami chorzy mówią nam, jak bardzo leczenie zmieniło ich życie. Ze względu na co najmniej stabilizację stanu ruchowego pacjenci mogą realizować długofalowe plany, podejmować nowe wyzwania odnośnie do edukacji, pracy, spełniać swoje marzenia, jak np. dalekie podróże. Obecnie w programie B.102 leczonych jest różnymi terapiami ok. 1200 pacjentów, czyli ok. 90 proc. populacji SMA. Przełomowym momentem było wprowadzenie w 2022 roku przesiewu noworodkowego, dzięki któremu wykrywamy chorobę na etapie przedobjawowym. To pozwoliło szybko wdrożyć leczenie i zapobiec rozwojowi choroby już u ok. 150 dzieci.
Obserwujemy także ogólny wzrost poziomu opieki nad pacjentami z SMA.
Polskie dane trafiły do metaanalizy Hagenakera. Jak nasze wyniki wypadają na tle innych krajów Europy?
Metaanaliza objęła 17 publikacji z lat 2022 do 2024 i dotyczyła łącznie 650 pacjentów (nastolatków i dorosłych) z 16 krajów leczonych nusinersenem. Wykazano, że nusinersen jest skuteczny i bezpieczny w długofalowym stosowaniu w tej grupie chorych. Polska publikacja była istotnym elementem tej metaanalizy ze względu na dużą liczbę pacjentów (120) oraz długi czas obserwacji. Wykazaliśmy, że 71 proc. pacjentów po 30 miesiącach leczenia wykazuje istotną klinicznie poprawę (o co najmniej 3 punkty w skali funkcjonalnej HFMSE), a jakąkolwiek poprawę – niemal 90 proc. Średnia różnica pomiędzy oceną wyjściową a oceną po 30 miesiącach leczenia wyniosła ok. 5 punktów w skali HFMSE i była większa niż w innych badaniach.
W połowie stycznia tego roku zarejestrowano schemat wyższych dawek nusinersenu (50 mg w dawce nasycającej i 28 mg w podtrzymującej). Jakiej skuteczności możemy się spodziewać?
Liczymy na jeszcze lepsze rezultaty w zakresie poprawy funkcji dotkniętych chorobą. Uczestnicy badania DEVOTE, którzy wcześniej otrzymywali dawkę 12 mg, uzyskali istotną poprawę funkcjonalną w czasie dziesięciu miesięcy leczenia wyższą dawką. Istotnie wyższa dawka niesie ze sobą potencjał wyższej skuteczności dla wszystkich pacjentów, bez względu na dotychczasowe doświadczenie terapeutyczne – również tam, gdzie pojawiła się suboptymalna odpowiedź na terapię.
Mamy nadzieję, że wkrótce polscy pacjenci otrzymają szansę leczenia wyższymi dawkami nusinersenu, co przyniesie im jeszcze lepsze efekty terapeutyczne.
Program B.102 doprecyzował zasady zmiany terapii. Co to oznacza dla pacjentów?
Oznacza to większą elastyczność systemu w dostosowaniu terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta. Po pierwsze: rozszerzono kryteria zmiany leczenia z dokanałowego na doustne. Po drugie: pacjent, który spełnia kryteria wyłączenia z terapii nusinersenem, ma prawo przejść na terapię doustną rysdyplamem. Działa to też w drugą stronę, czyli jeśli stan pacjenta pogarsza się na rysdyplamie, to ma prawo przejść na leczenie nusinersen lub do niego wrócić. Ponadto w Polsce dopuszcza się stosowanie nusinersenu u kobiet w ciąży.
Czego możemy się spodziewać w przyszłości w leczeniu SMA dla technologii ASO?
Oczekujemy na wyniki badań klinicznych związanych z salanersenem. Jest to, podobnie jak nusinersen, antysensowny oligonukleotyd, ale działa silniej i dłużej, można podawać go raz na rok.
